Buscar este blog

martes, septiembre 09, 2014

PLAN DE TRABAJO DE INTERACCION SOCIAL DE ENSEÑANZA DEL IDIOMA AYMARA


YATICHÄW  WAKICHA
(Plan de trabajo para la interacción social)
 
Jose Luis Lima Mmamani (Lingüística-UPEA) 2014.
 
I. CHIMPUPNAKA (Datos referenciales)
1. Yatiqañ uta (Unidad Educativa)
1.2. T’aqa (Nivel): Payïr t’aqa / Nivel Secundario
1.3. Mara: 2014
1.4. Yatxata (Asignatura): Aymar  aru / Lengua  Aymara
1.5. Yatinta (Unidad de aprendizaje): Lurir aymar arunaka / Verbos en Aymara
1.6. Irpirinaka (Facilitadores):  
1.7. Irpiri (Tutor): Lic.
 
II. CHIQANCHA (Justificación)
Jichhürunakanx aymar arusat yatxatañax sinti askipuniwa. Aymar arux jiwasan saräwisata, lup’ïwisata, luräwisatw uñacht’ayi.
Uka amtampiw aka “Unidad  Educativa” jisk’a yatiqañ utan yatiqir wayn tawaqunakar  lurayirtuqit (verbos) ukjamarak jayllïwinakamp jamusiñanakampit jank’ak yatiqapxañapatak wakicht’ata. Ukjamat  yatiqir  wayn tawaqunakar aymar  arx  sum arsupxañapataki.
Aka markanx janiw aymar arux ch’amanchaskiti. Jichhapach wayn tawaqunakax kastill arutak  jilpachx  yatxatañ munxapxi. Ukax janiw akch’as walikiti, aymar saphit jutirjamax jiwasaw juk’amp nayraqatar  yaticht’awinakamp  laqañchayañasa.
 
III. AMTANAKA (Objetivos)
3.1. Jach’a  amtäwi (Objetivo  general)                   
Ø  Aymar  arun  lurir aymar  arunak jisk’a yatiqañ utan  yatiqir  wayn  tawaqunakar        yaticht’aña.
 
3.2. Phuqhasir  amtanaka (Objetivos  específicos)
- Lurir arunakan  amuyupat qhanañcht’aña.
- Lurir arunakan  kunayman jaljapat uñacht’ayaña.
- Lurir arunakan  k’ila saphi arunakat qhanañcht’aña.
3.3. Yatiqirinakan yatintatapa (Competencias)
 
- Jisk’a  yatiqañ utan yatiqir wayn tawaqunakax aymar arunx luririn saräwinakapatx yatxapxiwa.
 
IV. YATICHA (Contenido lingüístico y cultural): Lurir arunaka / Säwinaka, siw  säwinaka,  jayllïwinaka.
 
p) Luririt  qhanancht’a
ph) Amuyuparjam  jalanuqäwi (Clasificación por su significado)
1. Jan phuqhat luriri    (verbos apersonales)
2.  Phuqhat luriri         (verbos  personales)
3.  Maynitak luriri       (verbos  transitivos)
4.  Sapatak luriri         (verbos intransitivos)
5.  Lurir pacha                        (verbos  reflexivos)
6.  Purap luriri             (verbos  recíprocos)
7.  Uñtayir luriri          (verbos  copulativos)
p’) Ch’ilapat  jalanuqäwi (Clasificación por su morfología)
1.  Jakhu                     (numero)
2. Pacha                      (tiempo)
3. Jaqi                         (persona)
4. Amuyu                   (modo)
5. Uñnaqa                   (aspecto)
t) Luräwinakapat jalanuqäwi (Por su función)
            1. Tama ar saräwi       (Norma)
 
V. THAKHINCHA (Metodología)
6.1. Thakhi (Método)
 
Yatichäwinx yatiqir wayn  tawaqunakarux qhanañcht’asirakin qutut qututs yaticht’asirakiniwa.
6.2. Sarantäwi (Técnicas)
Jisk’a yatiqañ utanx wayn  tawaqunakarux  qut qut  t’aqanuqusaw säwinakamp jayllïwinakamp ukjamarak pankanakampit lurir  arutx  yaticht’asini.
 
6.3. Yänaka (Medios)
            - Pankat  jamuqatanaka
            - Jayllïwinaka
            - Säwinaka
            - Yaqhampinaka
 
VI. TUPT’ÄWI (Evaluación)
 
Yatiqir  wayn  tawaqunakarux akjamw  tupt’atäni:
           
Sapak  yatintaña                     20 %
            Qutunakan  yatintaña                         30 %
            Arsuwïta                                10 %
            Taqpachat  yatintäwi              40 %
            Taqpacha (total)                   100 %
 
VII. PANKANAKA (Bibliografía)
GÓMEZ, B. Donato
2002                Manual de Gramática Aymara, La Paz, Bolivia.
 
MARCAPAILLO, A. Claudio
2006                Lengua Aymara, Ediciones  Wiñaya.
 
SANTANDER, Edmundo y  SIÑANI, R. José  A. 2004
2004                Aprendizaje Sistemático del aymara, La Paz, Bolivia
 



YATICHT`ÄWI

(Plan de ejecución de la unidad  de  aprendizaje)

           

1. YATINTA (Asignatura): Aymar aru / Lengua  aymara

2. YATIQÄW T’AQA (Unidad de aprendizaje): Lurir  aymar arunaka/Verbos en aymara

3.  QALLANTA  (Presentación del  tema)

3.1.  Nayrir  yaticht’äwi  (Primera  situación)

 

3.1.1. Qhanañcht’a (Definición)

Aymar arunx llätunk aru t’aqanakaw utji, ukjam uñasinx aka yaticht’äwinx lurir arunakxat  uñacht’ayañäni. Lurir  arux  kunayman  t’aqanakaruw  jalaqanuqti. Mä lurir arux mä tama  amuy  lurañatakix wali askipuniwa, jan lurir  arunix  mä  tama arux jan amuyuniwa.

Lurir  arux  sapa tama amuyunx qhipharupuniw sari. Jä  ukjamaw saräwipaxa, jichhax  amuyuparjamaw  uñacht’ayañäni.

3.1.2. Amuyuparjam jalanuqäwi (Criterio semántico)

1. Jan phuqhat  luriri  (verbos  apersonales)

- Jalluña          >          Wasürux jalluwa       

- Khuñuña       >          Maymarax khunuwa

- Chhijchhiña  >          Maymarax chhijchhiwa

 

2. Phuqhat  luriri (verbos personales)

                        - Luraña          >          Antukux luraskiwa

                        - Irpaña           >          Mariyax waw irpi

                        - Munaña        >          Ruwirtux kis muni

           

3. Maynitak luriri (verbos  transitivos)

                        - Jupax  masipatak is  apani

                        - Masimax  jumatakiw  manq’ alani

                        - Nayax  jupar qulq churta

           

4.  Sapatak  luriri (verbos  intransitivos)

                        - Jupax  qaritaw  iki

                        - Yatiqirix  um  umi

                        - Muniripax  usutaw purini

           

5. Lurir pachpa (verbos  reflexivos)

           

- Kullakax  ajan  uñasi

                        - Anjilikax  ñik’ut k’anasi

                        - Jupax mmpar  jarisi

           

6. Purapatak  luriri (verbos recíprocos)

                        - Nayax jupampiw  munasipxta

                        -Mariyax kullakapampiw uñch’ukisi

                        - Nayax jupanakampiw nuwasïxa

8. Uñt’ayir  luriri  (verbos copulativos)

- Nayätwa

                        - Jiwasätanwa

                        - Khayax khitisa

3.1.3. Juk’amp  yatintañataki (Para aprender más)

Jichhax  lurir  arunakx  säwinakatw apst’apxäta, ukatx sapa mayniw arast’apxäta (material adjunto).

 

3.2. Payïr  yaticht’äwi (Segunda  situación)

 

3.2.1. Ch’ilanakapat jalanuqäwi  (Criterio morfológico)

 

1. Qhanañcht’a (Definición)

Ch’ilanakaparjamx mä lurir arux  janipuniw  sapak  irnaqkaspati. Jan ukax  mä lurir  arux  tama amuyunx qhanañcht’ ch’ilanakampipunïñapawa. Jan ukanakampïkch  ukax  janiw  mä  tama arux amuyunïkiti, ni  kuns  yatiykistaspati. Jichhax  ukw  uñjañäni.

 

 

 

 

2. TIEMPO SIMPLE: AMUY CHIQANCHA (Modo indicativo)

2.1. Laq’a pacha (Pasado no testimonial)

SUTILANTI
LURIRI
UÑNAQA
JAKHU
PACHA
JAQI
Nayax
Jumax
Jupax
Jiwasax
Nänakax
Jumanakax
Jupanakax
Jiwasanakax
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
­­-sk
-ø
-sk
-ø
-sk
-ø
-sk
-ø
 
 
 
 
-pxa
-pxa
-pxa
-pxa
-tä
-tä
-tay – (tä)
-tä
-tä
-tä
-tay- (tä)
-tä
-tha
-ta
-na
-tan
-tha
-ta
-na
-tan
Pronombre
Verbo
Aspecto
Número
Tiempo
Persona

 

2.2. Jaya pacha (Pasado testimonial) 

 

SUTILANTI
LURIRI
UÑNAQA
JAKHU
PACHA
JAQI
Nayax
Jumax
Jupax
Jiwasax
Nänakax
Jumanakax
Jupanakax
Jiwasanakax
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
­­-sk
-ø
-sk
-ø
-sk
-ø
-sk
-ø
 
 
 
 
-pxa
-pxa
-pxa
-pxa
-yä
-yä
-:
-yä
-yä
-yä
-:
-yä
-tha
-ta
-na
-tan
-tha
-ta
-na
-tan
Pronombre
Verbo
Aspecto
Número
Tiempo
Persona

 

 

2.3. Jak’a pacha (Presente pasado)

 

SUTILANTI
LURIRI
UÑNAQA
JAKHU
PACHA
JAQI
Nayax
Jumax
Jupax
Jiwasax
Nänakax
Jumanakax
Jupanakax
Jiwasanakax
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
­­-sk
-ø
-sk
-ø
-sk
-ø
-sk
-ø
 
 
 
 
-pxa
-pxa
-pxa
-pxa
 
-tha
-ta
-i
-tan
-tha
-ta
-i
-tan
Pronombre
Verbo
Aspecto
Número
Tiempo
Persona

 

 

 

2.4. Jutir pacha (Tiempo futuro)

 

SUTILANTI
LURIRI
UÑNAQA
JAKHU
PACHA
JAQI
Nayax
Jumax
Jupax
Jiwasax
Nänakax
Jumanakax
Jupanakax
Jiwasanakax
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
yatiqa
­­-sk
-ø
-sk
-ø
-sk
-ø
-sk
-ø
 
 
 
 
-pxa
-pxa
-pxa
-pxa
-:
-:
-n  (na)
-ña
-:
-:
-n  (na)
-ña
-ø
-ta
-i
-:ni
-ø
-ta
-i
-:ni
Pronombre
Verbo
Aspecto
Número
Tiempo
Persona

 

3.2.2. Juk’amp yatintañataki  (Para aprender más) 

 

Jichhax yatiñtañatakix jumanakax mä luririmpiw kunayman chimpunak nayra pachamp (pasado testimonial) qillqapxäta (material adjunto).

3.3. Kimsïr yaticht’äwi (Tercera situación)

 

3.3.1. Luräwinakapat jalanuqäwi  (Criterio sintáctico)

1. Qhanañcht’a (Definición)

Lurir arux luräwinakapatjamx mä  tama  arsuwins  jan  ukax qillqt’äwins qhipharupuniw sari. Ukjam  uskt’tan  ukax mä tama arux qhana amuyuniwa. Awispachanakanx mayjt’ayir (adverbios) arukiw  lurir arun  nayräxapankaspa. Maysatuqitx  lurir  arux  janipuniw  chika chikar  uskt’añäkiti. Jichhax ukw uñjañäni:

            Mariyaw jachi            >          María llora

            Antukuw laru                        >          Antonio ríe

            Phisiw jurqhisi          >          El gato se rasca

            Anuw waji                 >          El perro ladra

 

            Julichax t’ant’ alxi      >          Julia vende pan

                        Markux is ali              >          Marco compra ropa

                        Lusix chump p’iti       >          Lucy teje chompa

3.3.2. Juk’amp  yatintañataki  (Para aprender más) 

Aka laphinx mä jayllïwiw utji, nayraqatx ukw jayllirt’añäni, ukatx sapa qutuw lurir arunak siqintapxäta, niy siqintasax ullart’apxarakïtawa (material adjunto).

4. TUPT’ÄWI (Evaluación)

           

Sapak  yatintaña……….……%

            Qutunakat  yatintaña………. %

            Arsüwita…………………….%

            Taqpachat yatintäwi……….. %

                                                   100 %

5. YATXATA (Investigación)

Tukuyañatakix  aka  jisk’a  laphiruw  phuqhancht’awayarapipxitäta.         

 

 

 
 
 

 

JIWATANAKAN AJAYUPA (EL ESPIRITU DE LOS MUERTOS)


JIWATANAKAN    AJAYUPA

Jose Luis Lima Mamani (Lingüística-UPEA) 2014.

JIWATANAKAR AXSARTATI

Jiwatanakax janiw kamachkistaspasa  inas ukham sischisma. Ukampis waranq waranqan jaqinakaw wal axsarayasipxi. Jiwatanakax  ajayunakaruw tukupxi ukat kutt’anipxaspaw  sasaw  waljachiqanakan amuyupxi.

Amuyt’añataki,  markachirinakax akham amuyupxi: mayni jiwxi ukjax  ajayupax jakaskiw ukat kutt’anisaw  wilamasinakaparus arknaqaspa  jan ukax jiwayaspa sapxiwa. Uk yatisax walja jaqinakaw  ajayunakan jan phiñasiñapatakix  yupaychapxi, waxt’anaks,  misanaks lurapxi, ukatakixa yänakaps alxantapxi, jan ukax sum lurañatakix qullqi manunis uñjasipxaraki.

Maysatuqitx mayninakax  layqasiñanak tuqiw  uka ajayunakampix parlañ yant’apxi. Yaqhip jaqinakax  sutjaskañ luräwinak tuqiw parlapxiraki,  ukat ajayunakaw uk luri sapxarakiwa. Qullan panka(biblia) yatxatirinakax  janiw jiwatanakax  kuns kamachkaspati sapxiwa. Ukampirus  jan wali  ñanqhanakaw  jiwatan ajayupar tukisin aka uraqpachar uñstanipxi sapxiwa.

 

JIWATANAKAN      AJAYUPAT    JAN    UKAX  SAXRANAKACHA

Aka jiskt’äwir qhanañchañataqix qullan pankatuqiw(biblia) mä juk’  arst’añax wakisi,  yatxatirinakax    nayrapachanakax Jesusax  walja  ñañqha ajayunakampiw jikthaptäna sapxiwa.  Uka saxranakax jesusarux uñt’apxänwa sapxiwa. Jupanakax khithinakänsa ukx  Jesusax  yatirakïnwa;  jiwatanakan ajayupaw sasax janiw siskänti sapxiwa,  jan ukax ñanqha  ajayunakaw  sänwa sapxiwa. Alaxpachankir jan wali anjilanakaw jiwatan ajayupar uñtata jaqinakan uñjkaña uñstapxi  sänwa.

Ukhamax jiawatanakax jan walt’ayistaspati. Uksatuqitx qullan panka yatxatirinakax  janiw  jiwatanakax  kuns lurkaspati sapxiwa.  Kunapachatï maynix jiwxi ukax janchipas tukusxiwa  ukat laq’aruw tuxaraki sapxiwa. Ukax qullan qillqatanakanw sum qhanñcht’aski (Génesis 2:17) tuqinx “Laqätawa, laq’arurakiw tukxäta” siwa. Ukhamax jakäwipax ukaruw aka uraqin tukusiwayxi sapxarakiwa.

 

JIWATANAKAR  YANAPT’SNATI

Taqichaqanw jiwatanakan utjäwipx yatiñx munapxi,  jakaskpachati , kutt’anipxaspati, ukat juk’amp jiskt’äwinakw  aka uraqin  jakirinakax  wal yäqapxi. Inas jumax    munat wilamasiman jiwatapat ch’usawst’aysta, jan ukax  jachsta. Inas jumax   jakaskapxpachati, t’aqhisipxpachati, jan ukax  sumakankañanch samart’xapxpacha  sasin jiskt’asta. Maysatuqitx kunch jupar yanapt’añatak lurirista sasin lup’iraksta. Walja markachirinakax  jiwatanakarux yanapt’snaw  sasaw  kunayman luräwinak lurapxi.

 Aymar markanx  jiwatanakäx kutt’anipxaspaw sapxiwa.  Ukatakix isinakaps, yänakaps yaqha jakäwipan  sarañatakiw munapxi sasaw jupamp khuskha uraqir allintapxi. Ukampirus  jilt’ir isinakaps yänakaps  t’axsurasin, thalarasin phichhantapxi. Janitix uk lurksna ukax  ajayuw  t’aqhisispa  jan ukax  kutt’anispa sapxiwa. Ukatakix uka luräwinakx janiw khithi wilamasipas  lurkaspati kunatix jan walïriw sasaw uka säwinakx thakinchayapxi.

Khaysa India markanxa akhamrak jiwatanakatx amuyupxi.  Jiwatan jañchip  phichhantat  qhillapaw  uma jawirar warantasin  suma samart’añapatakix luraña sapxiwa. Khaysa Asia markansti  kunayman yänakar uñtatw lurapxi  sañäni: awtunaka, utanaka, isinaka ukat juk’ampinak  qillqañ laphit  lurt’asinw phichhantapxi. Uka yänakx  yaqha jakäwipanw apnaqapxani sapxiwa. África markansti   jaru umanakampiw(bebidas alcohólicas)  amay imañanw(cementerio) wal ch’allapxi. Ukax   jiwatar  suma thakhïm irpt’añatakiw sapxiwa.

Chiqsipanxa taqiniw jiwatan jan t’aqhisiñapatak  kunayman luräw tuqi  yanapt’añ munsna. Ukampirus uka jaysäwinakax  kunayman saräw saräwiniw taqi chiqan, aka uraqpachan sasaw yatxatirinakax sapxi.

Qullan panka(Biblia) yatxatirinakax sapxiwa. Jaqin juchapan payläwipax jiwaw sapxiwa, ukampirus jupatix  jan juchanakap p’amp’achasis jiwani ukax janiw tatitun katuqatäkaniti sapxiwa. Maysatuqitx  suma  luráw lririnakas,  tatitur jaysirinakas, juchanakapax p’amp’achatäniw sapxarakiwa.

Maysatuqitx qhanañcht’askapxakiwa, Jiwatanakax janiw kuns t’aqhiskapxaspati, janirakiw kun  lurañs atipkapxaspati.  Jupanakax wiñayas ikipkaspa ukhamaw  jan kuns taqhisipkaspati sapxiwa.

Aka  qhanañchäw tukuyañatakix sisnawa. Jiwatanakan utjäwipax  kunayman saräw saräwiniwa. Taqichiqanakanw kunayman jaysäwinakaparjam   luräwinakx lurapxi. Jichhax  jiwatanakat amtasiñax wakisispati, jan ukax  aka jakäwir kutt’anipxaspati,  aka jiskt’äwinakax  kunayman qullan jaysäwinakanw(Religión) qhanancht’araki.  Ukampirus  jumaw amuyt’xarakïta , aka jisk’a qillqäw tuqi amuyt’asina.

 

ARUSKIPAWI


ARUSKIPÄWI

QHATHUNA

Jose Luis Lima Mamani (Lingüística-UPEA) 2014.


R: Aski jayp’ukïpan jilata.

J:Jumatakis ukhamarak kullaka, akawjanrakis aljasitätaxa  kawkirus sarxpach sayätwa.

R: Janiw jilata, nayax sapa doming uru  ukhamarak jueves urunakaw aljasirïta.

J: Jan samt kullaka, ukatx akham isinakpunt aljirïta, jan ukax  yaqha yänak  aljarakirïtacha.

R:  Jïsa jilata, Nayax isinakakw aljirïta.

J: Ukhamax jichhürux  alax walt’atati.

R: Utjaskarakipï, ukampirus  juk’amp aljapunchiya.

J: Aljaskätaw  Kullaka.

R: Jumax janit isi alasiñ munkta, walja isinakaw jumatakjamax utjitu.

J: Jan samt kullata, nayax janiw  isis alasir jutkti, nayax uta yänak alasiriw jutta.

R: jilata alasitaya, aka lluch’ux  jiwakiwa, akham  jumatakjamawa.

J: Chiqapunirakisa,  ukampirus janiw  nayax lluch’  munktti.

R: Alasitay  Jilata, aham saltanakapas jiwakiwa.

J: Chiqaw kullaka, qawqhas chanipaxa.

R: Tunka payan waranqakiw jilata.

J:  Janit  yaqha saminikan lluch’us utjtam, uñacht’ayakitay kullaka alaschimaxa.

R: walikiw jilata, akanakakiw utjitu, aka mayax ch’umphimp ch’iyarampi, akarak laramamp janq’umpi, akchhirirak ch’umphimp janq’ump samiñcht’atawa.

J:  wali jiwanakakiw kullaka  ukampirus aka ch’umphimp janq’ump samiñcht’atakw alasïma.

R: janit yaqha isinakamp alaskitäta, akham kunayman isinakaw utjitu.

J: Walikiskaniw kullaka, yaqha yänak kunw alasiñäta.

R: ukhamax  uka lluch’ukxay  alaschitäta.

J: Jïsa kullaka, jichhax   chanip iraqt’itaya.

R: Tunka waranqar apasim jilata.

J: Walik kullaka akax paylläwipaxa. Mayäkanakan jutakirakïwa, niyaxay aljasiñam uñt’xstxa.

R: Jutakïtapiy  jilata, warmimarus irpanïtawa.

J:  iyaw kullaka, jayp’untitaspawa,  sarxä.

R: Jikisiñkam jilata.

sábado, agosto 09, 2014

kunayman jamuqanaka

wakanaka

panqara

yatiqir  wawanaka

qarwa tama

k'awna

iwis qallu

chimput qarwanaka

qina qin thuqt'awi

chullpa uta



thuqhur kullakanaka

thuqhur jilanaka

sábado, mayo 17, 2014

CANCIONES DE DEMETRIO MARCA (LITERATURA ANDINA)


CANCIONES DE  DEMETRIO MARCA

POR:  JOSE LUIS LIMA MAMANI[1] (2014)

KAMACHKARAKSMA

Parlatakiw parlaraksma

Ch’irmt’atakiw ch’irmt’araksma

Nayasti kamachkaraksma

Nayasti kamachkaraksma

***

Awkimasti tuqitu

Jilamasti nuwitu

Nayasti  kamachkaraksma

Nayasti  kamachkaraksma

***

Lart’atakiw lart’araksma

K’icht’atakiw  k’icht’araksma

Nayasti kamachkaraksma

Nayasti kamachkaraksma

***

Awkimasti tuqitu

Jilamasti nuwitu

Nayasti  kamachkaraksma

Nayasti  kamachkaraksma

***

Waytatakiw waytaraksma

Katt’atakiw katt’araksma

Nayasti kamachkaraksma

Nayasti kamachkaraksma

***

Awkimasti tuqitu

Jilamasti nuwitu

Nayasti  kamachkaraksma

Nayasti  kamachkaraksma



 KUNTUR WAWA

Kuntur wawa kuntur wawa

Lumat lumat sarir wawa

Jumasa nayankarakta

Nayasa  jumankarakta

Kawkiruki sarkañani

***

Potosina kullakita

phunu phunu pollerita

Jumasa nayankarakta

Nayasa  jumankarakta

Kawkiruki sarkañani

***

Chhijchhi luma chhijchhi luma

Chhijchhi perlit kullakita

Jumasa nayankarakta

Nayasa  jumankarakta

Kawkiruki sarkañani





[1] Estudiante de la carrera de lingüística e idiomas UPEA

CANCIONES DE DEMETRIO MARCA


CANCIONES DE  DEMETRIO MARCA

POR:  JOSE LUIS LIMA MAMANI[1] (2014)

JACHIRISTA

Jachirista jachirista

Wararirista

Wakaqallu kunka    patxan

Wararirista

***

umiriw umiriw sita

umiripinisktwa

botell  kunkar jumakiwa

chinkatayista

***

por  culpa de la cerveza  padeciendo voy

por culpa de los traguitos padeciendo voy

por  la culpa del destino amargado voy

por culpa de mi desgracia desdichado soy

JACHAYIRIWA

Clavel  panqaras  rusas paqaras  janiw munañati

ancha  munatas  ancha waylutas jachayiriwa kullaka

***

A las bonitas de ojos celestes no pienses quererla

Querida mucho muy pretendida hacen llorar paloma

***

Ukhamarakiw aka chuymaru janiw munatati

Ancha munatas ancha lulutas irpasxiriwa kullaka





ARMINDA

Lixri lumitat uñjasma arminda

Espejumpikiw k’ajt’aysma arminda

 Inach munitani sasin arminda

Espejumpikiw  k’ajt’aysma arminda

***

 uta qhiphaxatsa arminda

khuyt’a khuyt’anikimaw arminda

janipin ist’tatasti arminda

qalampis jaqt’anikimaw arminda.

***

k’uchu  jawiranakpinwa arminda

munasiñax purinistu arminda

sapa jaqi uñjistusti  arminda

envidiatak jiwañ muni arminda


CHHAXCHHUÑITA

Chhaxrañita chhaxrañita

Jisk’atpacha chhaxchhuñita

Ch’ankha khiwi ch’ankha khiwi

Jisk’atpacha ch’ina  khiwi

***

Isk’illani isk’illani

Jisk’atpacha misk’illani

Anqha qhiri anqa qhiri

Jisk’atpacha arqhikiri

***

Naya pobre kunarakita

Sapa mara solterito

Kujam jaqin wawparaki

Kimsa kutsa kasarasi






[1] Estudiante de la carrera de lingüística e idiomas UPEA

sábado, octubre 12, 2013

kuarawara kullakita, rusas panqarita/ canciones en aymara

DEMETRIO MARCA
Kurawara Kullakita

Kurawara kullakita
media paraw  pollerita
ojalaki nayankasma
tunka parak uskurisma

kurawara kullakita
lip’ichita wiskhituni
ojalaki nayankasma
charol sapat  alirista

kurawara kullakita
munirmasa chhaqhatawa
ojalaki nayankasma
munirmasa nayïrista


DEMETRIO MARCA
Rusas panqara

Clavel panqaray rusas panqaray
janiw munañati
ancha munatas ancha waylutas
jachayirikiwa… kullaka

a las bonitas de ojos celestes
no pienses quererla
querida mucho muy pretendida hacen llorar…  paloma

ukhamarakiw aka chuymaru janiw munätati
ancha munatas ancha syintitas irpasxiriwa… kullaka



Compilado y transliterado  por Jose Luis Lima Mamani,  Octubre  (2013)


martes, octubre 01, 2013

chuymampi: machiri/ canciones en aymara

Jose Luis Lima Mamani

CHUYMAMPI: MACHIRI

Machir   machiriw    sakista
Machiriskapuntwa
Jumalaykukiw    machasta
Inach   munxitan  sasina
Machir   machiriw    sakista
Machiriskapuntwa
Jumalaykukiw    machasta
Inach   munxitan  sasina

Guitarritamp thuqht’asisa
Charanguitu   wayt’asisa
Utam   punkuruw   purinta
Inach   munxitan   sasina

Guitarritamp  thuqht’asisa
Alcohol  lata wayt’asisa
Utam punkuruw purinta
Inach munxitan sasina

Borracho nomás me dice
Borracho siempre soy
Así borracho me quiere
Ay mi linda paisanita

Borracho nomás me dice
Borracho siempre soy
Así borracho me quiere
Ay mi linda paisanita

Guitarritamp thuqt’asisa
Charanguitu   wayt’asisa
Utam   punkuruw    purinta
Inach    munxitan     sasina

Guitarritamp thuqt’asisa
Alcohol lata  wayt’asisa
Utam   punkuruw   purinta
Inach   munxitan   sasina