Buscar este blog
jueves, junio 09, 2022
viernes, marzo 05, 2021
miércoles, octubre 14, 2020
lunes, agosto 17, 2020
sábado, junio 06, 2020
PACHA UÑACHAYIRINAKA/LUMASANAKA (Bioindicadores naturales)
PACHA UÑACHAYIRINAKA/ PACHA CHIQT’IRINAKA/ LUMASANAKA
(Bio-indicadores naturales)
(Jose Luis Lima M. 2020)
QURA PACHA UÑACHAYIRINAKA (FITOINDICADORES)
Se dice fito indicadores a las plantas o la flora en su mayoría nativas o silvestres que observan
e interpretan los agricultores aymaras que a través de su floración, coloración,
frutos, raíces y tiempo de crecimiento entre otros presagian la temporalidad
para la siembra indicando la siembra temprana, mediana o tardía.
Pacha uñachayirinanakaxa jan ukax lumasanakax kunaymanir
jaljatawa. Quqanakas quranakas fitoindicadores ukham uñt’atawa. Akanakxa
pampanakana jan ukax utan uywataspawa. Uka panqarawinakw yapu yapuchirinakax walpun uñch’ukipxi.
Kunjams panqari, kuna saminis pauquri, kunjams achupaxa, kuna pachas panqari,
kunjams saphipaxa, kunjamas laphipaxa ukat juk’ampinakw yapu yapuchañatak chiqt’apxi.
Uka uñajasakiw yapuchirinakax nayra satñatakis, taypi satañatakis jan ukax
qhipa, satañatakis amuyyt’apxi.
Responda aquí tu experiencia sobre los
fito-indicadores:
JISKT’ANAKA:
¿Kuna quranakampis jumax pacha uñachayirjam
uñt’ta?
1. Supu
t’ula. (Panqarapaw yati) J. Luis Lima.
domingo, marzo 08, 2020
VERBOS (PARA PREGUNTAR LO QUE SE HACE) EN AYMARA KUNSA LURTA?
Flexivos
de persona
SINGULARES
Naya -ta
Juma -ta/ -tha
Jupa -i/-u
Jiwasa -tan/ -tana
PLURALES
Nänaka/Nayanaka px-ta
Jumanaka px-ta
Jupanaka px-i
Jiwasanaka px-tan/px-tana
El sufijo–px pluralizador
de verbo cumple la función de
identificar los pronombres plurales las cuales siempre anteceden a los
flexivos (-ta, -ta, -i,-tana).
El
sufijo -xa tópico oracional enfatiza la palabra dentro de una oración o
conjugación verbal.
|
martes, marzo 03, 2020
LEXICO AYMARA DE OBJETOS DEL AULA
Jose Luis Lima (2020)
Esta vez se presente las palabras aymaras que ayudan a describir objetos dentro de las clases.
LEXICO AYMARA DE LA CIUDAD
Aquí se presenta el léxico aymara para describir las construcciones de la ciudad y otras construcciones similares.







